Balmori Associates East Lake City là phương án công viên sinh thái 36 ha bao quanh một hồ khoảng 20 ha, do hãng cảnh quan Balmori Associates (New York) nhận thiết kế năm 2021. Phương án dựng từ 3 vòng đi bộ chạy quanh và băng qua hồ, mỗi vòng một tính cách: vận động, văn hóa và thiên nhiên. Rừng, đầm lầy, đảo nổi và vườn sen được giữ ngay trong lòng East Lake City, khu đô thị khoảng 226 ha tại Đồng Mai. Bài viết đi vào cách hãng đưa thiên nhiên, địa hình và mặt nước vào không gian đô thị.
Nội dung
Balmori Associates là hãng nào
Balmori Associates là hãng thiết kế đô thị và kiến trúc cảnh quan thành lập năm 1990, văn phòng tại Broadway, New York. Hãng hiện do Noemie Lafaurie-Debany và Javier Gonzalez-Campana điều hành.
Một số dự án hãng tự giới thiệu:
- Hướng dẫn không gian công cộng cho Madrid Nuevo Norte (Tây Ban Nha).
- Bờ sông Bilbao Ria và công viên Campa de Los Ingleses (Tây Ban Nha).
- Thành phố hành chính Sejong theo hướng không rác thải (Hàn Quốc).
- Quy hoạch công viên trung tâm Đồng Mai (Việt Nam).
Hãng làm việc ở chỗ giao nhau giữa cảnh quan và kiến trúc. Nhiều dự án của hãng xử lý bờ nước, công viên đô thị và hạ tầng xanh.
Triết lý thiết kế của hãng
Hãng đặt mục tiêu tạo một kiểu quan hệ khác giữa con người với từng yếu tố tự nhiên. Từ mục tiêu đó, hãng theo 2 nguyên tắc:
| Nguyên tắc | Cách hiểu đơn giản |
|---|---|
| Tác động thấp | Thay đổi ít nhất địa hình, dòng nước, thảm thực vật sẵn có |
| Phục hồi | Thiết kế xong, khu đất có hệ sinh thái tốt hơn trước |
Với Đồng Mai, nguyên tắc tác động thấp thể hiện ở chỗ giữ hồ làm trung tâm và để mép nước mềm. Nguyên tắc phục hồi thể hiện ở đầm lầy bản địa và đảo nổi thực vật, nơi nước mặt được lọc tự nhiên.
Hệ 3 vòng quanh hồ
Toàn bộ quy hoạch công viên sinh ra từ 3 vòng đi bộ. Các vòng chạy quanh hồ và có đoạn băng qua mặt nước.
| Vòng | Hoạt động |
|---|---|
| Vòng vận động | Chạy bộ, đạp xe, đường điền kinh, sân thể thao, dã ngoại, sân chơi, khu cho chó, chèo kayak, leo núi |
| Vòng văn hóa | Đường dạo điêu khắc, khu nấu ăn và nướng ngoài trời, điểm ngắm cảnh, quảng trường chủ đề tiến hóa tự nhiên, vườn diên vĩ |
| Vòng thiên nhiên | Đi bộ xuyên rừng, đầm lầy, vùng ngập nước, quan sát chim, đảo nổi, vườn sen |
Bề rộng và vật liệu lối đi thay đổi theo vòng. Vòng vận động có làn chạy phủ nhựa giảm chấn và làn xe đạp bê tông nhựa. Vòng thiên nhiên dùng đường gỗ hẹp, đi sát mép nước.
Đưa mặt nước vào đời sống đô thị
Hồ khoảng 20 ha là trung tâm của phương án. Thay vì xây tường bê tông quanh hồ, website dự án mô tả bờ kè mềm sinh học. Mép nước uốn lượn thành nhiều vịnh nhỏ.
Mỗi vịnh nhận một chức năng riêng:
- Vịnh thoải trồng hoa diên vĩ.
- Bãi cát trắng ven bờ.
- Bến kayak.
- Vùng đầm lầy cho chim và cá.
Cầu đi bộ vươn ra lòng hồ, nối các mỏm bờ đối diện. Người dân đi ngang mặt nước, không phải đi vòng quanh cả hồ.
Địa hình và thảm thực vật
Khu đất Đồng Mai bằng phẳng, nằm ở vùng trũng gần hành lang xanh sông Đáy. Phương án dùng đất đào hồ để tạo các gò, bậc thềm và mái dốc xanh. Trung tâm triển lãm ven hồ có mái vườn thoải dần xuống mép nước.
Chiến lược trồng cây chia công viên thành các khu nở hoa theo mùa khác nhau. Mùa nào trong năm cũng có một khu đang ra hoa. Rừng cây ở vòng thiên nhiên dùng cây bản địa, ít cần tưới và chăm sóc.
Cảnh quan làm việc như hạ tầng
Công viên của Balmori không chỉ để ngắm. Website dự án mô tả các chức năng kỹ thuật đi kèm:
| Chức năng | Cách làm |
|---|---|
| Điều hòa lũ | Hồ chứa nước mưa, có trạm bơm tiêu thoát và cửa xả tự động |
| Lọc nước | Đầm lầy bản địa và đảo nổi thực vật xử lý nước mặt |
| Làm mát | Khu sinh thái mát hơn nội đô khoảng 1–2°C vào mùa hè |
Hà Nội có lượng mưa khoảng 1.500–2.500 mm mỗi năm. Hồ và đầm lầy giữ nước khi mưa lớn, sau đó xả dần ra ngoài.
Khác gì công viên đô thị thông thường
Nhiều công viên đô thị ở Việt Nam làm theo kiểu bãi cỏ, lối đi lát gạch, hồ có tường kè đứng. Phương án của Balmori khác ở nhiều điểm:
| Hạng mục | Công viên thông thường | Phương án tại Đồng Mai |
|---|---|---|
| Bờ hồ | Tường kè bê tông, lan can | Kè mềm, dốc thoải, nhiều vịnh |
| Lối đi | Một loại vật liệu cho cả công viên | Mỗi vòng một vật liệu và bề rộng |
| Cây trồng | Cây cảnh, thảm cỏ cắt tỉa | Rừng, đầm lầy, cây bản địa, hoa theo mùa |
| Mặt nước | Để ngắm | Chèo kayak, bãi cát, đảo nổi lọc nước |
| Vai trò kỹ thuật | Ít gắn với thoát nước | Hồ là nơi chứa nước mưa cả khu |
Cách làm đòi hỏi chăm sóc kỹ hơn. Đầm lầy và đảo nổi cần người có chuyên môn thủy sinh, không chỉ đội cắt cỏ.
Dấu ấn Balmori trong đời sống hằng ngày
Triết lý của Balmori Associates thể hiện rõ nhất ở cách cư dân dùng công viên mỗi ngày. Buổi sáng, người chạy bộ đi trên làn nhựa giảm chấn ở vòng vận động. Buổi chiều, gia đình ra bãi cát, chèo kayak. Cuối tuần, trẻ em theo đường gỗ ra điểm quan sát chim ở vòng thiên nhiên.
Mỗi mùa trong năm có một khu nở hoa nổi bật, từ vườn diên vĩ dọc các vịnh thoải tới vườn sen ở vùng nước nông. Công viên không đứng yên mà đổi cảnh theo thời gian.
Hãng từng làm việc tại Bilbao, Madrid và Sejong. Tại Đồng Mai, kinh nghiệm đó được đưa vào một công viên 36 ha ngay giữa khu ở. Cư dân East Lake City được sống cạnh một tác phẩm cảnh quan quốc tế, không phải đi xa để tìm thiên nhiên.